ARAZ’IN İKİ YAKASINDAN AYNI SES: GÜNEY AZERBAYCAN ÖZEL SAYISI OKURLA BULUŞTU

Tebriz’in tarihinden ana dil mücadelesine, sivil direnişten şiire ve edebiyata uzanan “Araz – Güney Azerbaycan” dergisi, gençlerin ve araştırmacıların Güney Azerbaycan’ı farklı yönleriyle tanıyabileceği kapsamlı bir kültür ve düşünce dosyası sunuyor.

Cemiyet Kütüphanesi tarafından hazırlanan “Araz – Güney Azerbaycan”, yalnızca bir dergi sayısı değil; Araz’ın iki yakası arasında tarih, dil, edebiyat ve ortak bellek üzerinden kurulmuş güçlü bir düşünce köprüsüdür. Bakı’dan Ankara’ya, İzmir’den Tebriz’e uzanan bu 80 sayfalık çalışma, Güney Azerbaycan meselesini tek bir başlığa sıkıştırmadan bütün yönleriyle ele alıyor.

Dergi, özellikle Güney Azerbaycan’ı daha yakından tanımak isteyen genç okurlara önemli sorular yöneltiyor: Tebriz neden yalnızca bir şehir değil, aynı zamanda tarihsel bir direniş merkezidir? Ana dilinden uzaklaştırılan bir toplum kimliğini nasıl korur? Edebiyat, baskı dönemlerinde nasıl bir mücadele alanına dönüşür? Araz neden yalnızca bir nehir değil, parçalanmış bir yurdun belleğidir?

Barış Cem Bahar’ın “Başı Dumanlı Tebriz” yazısıyla başlayan dergide, Enver Kemâl’in “Bütöv Azerbaycan ve Elçibey” başlıklı değerlendirmesi, Elçibey’in Güney Azerbaycan düşüncesini ve Türk dünyasına ilişkin gelecek tasavvurunu gündeme taşıyor. Halil Doğangüzel ise İttihat ve Terakki ile Güney Azerbaycan arasındaki tarihsel ilişkileri inceleyerek bugün büyük ölçüde unutulan bir siyasi ve düşünsel ufku yeniden hatırlatıyor.

Danial Farhâdî’nin Güney Azerbaycan Türklerindeki sivil direnişi, zihinsel katmanları ve gelecek seçeneklerini değerlendiren çalışması, derginin güncel ve stratejik yönünü güçlendiriyor. Hayrettin İhsan Erkoç’un İskitlerden Gök Türklere uzanan tarih incelemesi ile Aytül Kaplan’ın Karakoyunlu ve Akkoyunlu devletlerinin adlarında renklerin taşıdığı anlamları irdeleyen yazısı, okuru Türk tarihinin derinliklerine götürüyor.

Derginin en dikkat çekici dosyalarından biri de ana dil üzerindeki baskılar ve buna karşı gelişen kültürel dirençtir. Hamid Şehanegi’nin “İran’da Türk Dili, Sessiz Bir Direnişin Hikâyesi” ve Aynaz Razmjou’nun glotopolitik incelemesi, İran’daki Türklerin ana dil, eğitim ve kimlik alanlarında karşılaştıkları sorunları farklı açılardan ele alıyor.

Mesut Haray’ın “Dil Susarsa Kimlik Fısıldar: Güney Azerbaycan’da Türk Edebiyatının Varoluş Mücadelesi” başlıklı araştırma yazısı ise şiirin, metaforun ve edebiyatın baskı karşısında nasıl bir kimlik savunmasına dönüştüğünü ortaya koyuyor. Haray’ın dergide yer alan şiirleri de İzmir, Tebriz, yurt özlemi, sessizlik ve özgürlük duygularını aynı edebî çizgide buluşturuyor.

Güney Azerbaycan edebiyatının öncü isimleri de dergide geniş biçimde yer buluyor. Şəhriyar’ın ana dili ve şiir dünyası, Bulud Qaraçurlu Səhənd’in millî bağımsızlık düşüncesi, Səməd Behrəngi’nin yaşamı ve “Balaca Qara Balıq” eserinin özgürlük çağrısı ayrı dosyalarda inceleniyor. Söhrab Tahir’in Araz ve bölünmüş vatan üzerine kurduğu şiir dünyası ile çağdaş Güney Azerbaycan şiirinin kadın sesi Səhər’in edebî mücadelesi de okura tanıtılıyor.

“Araz”, tarih meraklılarından edebiyat okurlarına, öğrencilerden araştırmacılara kadar geniş bir çevreye sesleniyor. Derginin sayfaları arasında ilerleyen okur, yalnızca Güney Azerbaycan hakkında bilgi edinmiyor; dilin, şiirin, tarihin ve ortak belleğin bir milletin varlığını nasıl ayakta tuttuğuna da tanıklık ediyor.

“Araz – Güney Azerbaycan” dergisinin tamamını aşağıdaki bağlantıdan ücretsiz olarak okuyabilir ve PDF biçiminde indirebilirsiniz.