15 SENTYABR: BAKI AZADLIĞA QOVUŞDU, TƏBRİZ HƏLƏ ZƏNCİRLƏRDƏDİR

15 sentyabr 1918-ci ildə Nuru Paşanın komandanlıq etdiyi Qafqaz İslam Ordusu Bakını işğaldan azad etdi. Bu qələbə yalnız bir şəhərin deyil, parçalanmış Azərbaycan və Türk millətinin yenidən ayağa qalxmaq iradəsinin tarixi ifadəsi idi. Bu gün Bakı azadlığını qeyd edir, Təbriz isə hələ də əsarət zəncirlərini qırmaq üçün mübarizə aparır.

HARAYHABER | Məqalə
Araşdırmaçı–jurnalist–yazar: Mesut HARAY

15 sentyabr Azərbaycan tarixinin ən şərəfli günlərindən biridir. 1918-ci ilin həmin günündə Nuru Paşanın rəhbərlik etdiyi Qafqaz İslam Ordusu və Azərbaycan könüllüləri Bakını işğaldan azad etdi. Bu hadisə sadəcə hərbi əməliyyat deyildi. Bu, əsarətə, işğala və milli parçalanmaya qarşı yüksələn böyük bir iradənin qələbəsi idi.

Bakı o gün yalnız düşmən qüvvələrindən təmizlənmədi. Bakı öz tarixi kimliyinə, milli yaddaşına və Azərbaycan ruhuna yenidən qovuşdu. Şəhərin üzərində dalğalanan bayraq bir millətin “mən varam” hayqırtısı idi. Bu hayqırtının arxasında Nuru Paşa kimi qəhrəmanların cəsarəti, Azərbaycan fədailərinin qanı və xalqın azadlıq arzusu dayanırdı.

Nuru Paşanın adı Azərbaycan tarixində yalnız bir hərbçinin adı kimi yaşamır. O, parçalanmış bir millətin taleyinə biganə qalmayan iradənin simvoludur. Onun rəhbərliyi ilə Bakının azad edilməsi göstərdi ki, milli məqsəd, təşkilatlanmış iradə və fədakarlıq bir araya gəldikdə ən ağır işğal rejimləri belə sarsıla bilər.

Ancaq bu gün 15 sentyabrın sevincini yaşayarkən bir həqiqəti də unutmaq olmaz: Bakı azaddır, Təbriz isə hələ əsirlikdədir.

Bakı azadlığın rəmzinə çevrilib. Təbriz isə İran rejiminin farslaşdırma siyasəti, milli kimliyin inkarı, ana dilinin sıxışdırılması, tarixi adların dəyişdirilməsi və siyasi repressiyalar altında yaşamağa məcbur edilir. Lakin bütün təzyiqlərə baxmayaraq, Təbriz susmayıb. Çünki Təbriz yalnız bir şəhər deyil; Güney Azərbaycanın milli yaddaşı, dirəniş mərkəzi və azadlıq ruhudur.

Təbriz Səttarxanın, Bağırxanın, Şeyx Məhəmməd Xiyabaninin, Seyyid Cəfər Pişəvəri və saysız-hesabsız milli mübarizə fədailərinin mirasını daşıyır. Bu şəhərin küçələrində yalnız tarix deyil, gələcəyin azadlıq çağırışı da yaşayır. Rejim Təbrizin adını dəyişə, onun dilini məktəbdən və dövlət idarələrindən uzaqlaşdıra, fəallarını həbs edə bilər. Amma yox edilə bilməyən kimlik, bastırıla bilməyən milli şüur var.

Bakı azadlığı Təbriz üçün sadəcə tarixi xatirə deyil. Bu tarix Güney Azərbaycan xalqına bir dərs verir: azadlıq mümkün olmayan bir arzu deyil. Azadlıq üçün milli iradə, siyasi şüur, təşkilatlanma və fədakarlıq lazımdır.

Nuru Paşanı anmaq yalnız onun adını mərasimlərdə xatırlamaq demək deyil. Nuru Paşanın ruhuna layiq olmaq bu gün də əsarət altında yaşayan Təbrizin səsinə sahib çıxmaqdır. Onun mirası milli mübarizəni yarımçıq qoymamaq, Güney Azərbaycanın haqqını unutdurmamaq və Türk millətinin parçalanmış taleyinə biganə qalmamaqdır.

Bakı–Təbriz–Ankara xətti yalnız coğrafi istiqamət deyil. Bu xətt ortaq tarix, dil, mədəniyyət və milli məsuliyyət üzərində qurulan bir düşüncədir. Bu düşüncə İran dövlətinə yedəklənmək üçün deyil, İrandakı Türk varlığını qorumaq, Güney Azərbaycanın milli hüquqlarını müdafiə etmək və azadlıq yolunu aydınlaşdırmaq üçün yaranıb.

Bu gün Bakı azadlığını qeyd edir. Ancaq Təbrizin azadlıq gününü gözləmək kifayət deyil. Təbrizin zəncirlərini qırması üçün onun səsinə səs, mübarizəsinə dəstək, milli iradəsinə isə təşkilatlanmış güc lazımdır. Çünki tarix yalnız keçmişi xatırlamaq deyil; gələcəyi hazırlamaq məsuliyyətidir.

15 sentyabr bizə göstərir ki, heç bir işğal əbədi deyil. Heç bir rejim xalqın milli yaddaşını sonsuza qədər boğa bilməz. Bakı bir gün azad edildi. Təbriz də bir gün öz azadlıq bayramını yaşayacaq.

Bakı azad edildiyi gün tarix yazdı. Təbriz azad olduğu gün isə tarix öz bütövlüyünü tapacaq.