PEZEŞKİYAN: SAPI BİZDƏN OLAN BALTA

Şanxay Zirvəsindəki gülüşlər Tehran rejiminin türk düşmənçiliyini gizlədə bilərmi?

HARAYHABER | Strateji Haber–Analiz

Araşdırmaçı–Jurnalist: Mesut HARAY

Bişkekdə keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının Zirvəsi çərçivəsində Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev ilə İran rejiminin prezidenti Məsud Pezeşkiyan arasında görüş keçirildi.

Görüş zamanı iki liderin gülümsəməsi, Azərbaycan türkcəsində qısa söhbət etməsi və su üzərindən zarafatlaşması diqqət çəkdi. Bu görüntülər bəzi çevrələr tərəfindən “səmimi”, “qardaşcasına” və “isti münasibətlərin göstəricisi” kimi təqdim edildi.

Azərbaycan Prezidentinin rəsmi məlumatına görə, görüşdə iki ölkə arasındakı münasibətlərin genişləndirilməsi, iqtisadi əməkdaşlıq və İran ətrafındakı vəziyyətin sülh yolu ilə həlli müzakirə olunub.

Lakin diplomatik görüntü ilə dövlətlərin gerçək strateji mahiyyəti eyni şey deyil.

Dövlətlərarası münasibətlərdə gülümsəmələr, əl sıxmalar və səmimi ifadələr çox vaxt milli maraqların üzərini örtən diplomatik protokol vasitələridir. Kamera qarşısında nümayiş etdirilən mehribanlıq Tehran rejiminin Güney Azərbaycan türklərinə qarşı illərdir həyata keçirdiyi ayrı-seçkiliyi, dil və kimlik basqısını, assimilyasiya siyasətini və milli fəallara qarşı repressiyaları aradan qaldırmır.

Pezeşkiyan İran rejiminin əlində çox faydalı bir sopa, bir dəyənəkdir. Rejim bu dəyənəyi Güney Azərbaycan Türk millətinin başına vurmaq üçün istifadə edir. Onun türkcə danışması, türk kökənli olması və Azərbaycan Prezidenti ilə türkcə zarafat etməsi bu həqiqəti dəyişdirmir.

Əksinə, Tehran rejimi Pezeşkiyanın kimliyindən və dilindən istifadə edərək öz Türk düşməni mahiyyətini gizlətməyə çalışır.

Pezeşkiyanın türk kimliyi İran rejiminin mahiyyətini dəyişmir. Çünki İranı idarə edən sistem bir şəxsin etnik mənşəyindən ibarət deyil. Bu sistem Fars mərkəzli dövlət anlayışına, Vəliyyi-Fəqih rejiminə, İnqilab Keşikçiləri Korpusuna, kəşfiyyat qurumlarına və rejimin məhkəmə aparatına əsaslanır.

Bu sistem üçün Güney Azərbaycan türklərinin dili, milli kimliyi və tarixi yaddaşı mədəni zənginlik deyil, nəzarət altında saxlanılmalı təhlükədir.

Tehran rejimi Pezeşkiyanı əsasən iki məqsədlə önə çıxarır. Birincisi, Azərbaycan və Türkiyə ictimaiyyətində İranın türk xalqlarına yaxın olduğu barədə saxta təsəvvür yaratmaq. İkincisi isə Güney Azərbaycan məsələsini rejimin sistemli basqı siyasətindən ayıraraq Pezeşkiyanın şəxsi simpatiyası və türkcə danışması ilə ört-basdır etmək.

Bu, açıq siyasi oyunbazlıqdır.

Pezeşkiyan İran rejiminin həqiqi qərarvericisi deyil. O, ölkənin ideoloji, hərbi və təhlükəsizlik qurumlarının müəyyən etdiyi çərçivə daxilində fəaliyyət göstərən bir prezidentdir. İranın əsas siyasi xəttini Vəliyyi-Fəqih sistemi, İnqilab Keşikçiləri Korpusu, kəşfiyyat qurumları və rejim məhkəmələri müəyyən edir.

Bu qurumların Güney Azərbaycan türklərinə münasibəti isə hər hansı prezidentin səmimi təbəssümündən daha aydındır.

Əgər Tehran rejimi həqiqətən türk millətinə hörmət etsəydi, Güney Azərbaycanda ana dilində təhsil tələb edən fəallar həbs edilməzdi. Türk mədəniyyət tədbirləri təhlükəsizlik məsələsi kimi qiymətləndirilməzdi. Milli fəallar “rejimə qarşı təbliğat”, “milli təhlükəsizliyə qarşı fəaliyyət” və “xarici qüvvələrlə əməkdaşlıq” kimi siyasi ittihamlarla məhkəmələrə göndərilməzdi.

Güney Azərbaycan türklərinə ən əsas dil və kimlik hüquqlarını belə tanımayan bir rejimin, Pezeşkiyanın bir neçə cümlə türkcə danışmasını “Türk dostluğu” kimi təqdim etməsi siyasi tamaşadan başqa bir şey deyil.

Bakı baxımından bu görüşün diplomatik və strateji əhəmiyyəti var. Azərbaycan qonşuları ilə gərginliyi azaltmağa, tranzit yollarını və enerji layihələrini qorumağa, regional təhlükəsizlik balansını saxlamağa çalışır. Bu, dövlət maraqları baxımından başadüşülən siyasətdir.

Ancaq diplomatik münasibətlər İran rejiminə siyasi bəraət qazandırmamalıdır.

Bakı ilə Tehran arasında “qardaşlıq” ifadələri səsləndirilərkən, İran daxilində milyonlarla Azərbaycan türkü öz ana dilində təhsil almaq hüququndan məhrumdur. Azərbaycan Prezidenti ilə isti görüntülərin yayıldığı saatlarda Güney Azərbaycanın şəhərlərində Türk dili, milli kimlik və insan hüquqları uğrunda mübarizə aparan insanlar həbs, təhdid və təzyiq altında yaşayırlar.

Bu ziddiyyət görməzdən gəlinməməlidir.

Quzey Azərbaycandakı qardaşlarımız bilməlidir ki, Pezeşkiyan Güney Azərbaycanı kəsib-doğrayan baltanın sapıdır. Sapı bizdəndir deyə balta zərərsiz olmur. Baltanın kim tərəfindən tutulduğu və hansı məqsədlə istifadə edildiyi dəyişmədikcə, onun zərbəsi də dəyişmir.

Tehran rejimi Pezeşkiyan vasitəsilə Azərbaycan və Türkiyə ictimaiyyətinə belə bir mesaj vermək istəyir:

“Biz Türk düşməni deyilik. Baxın, prezidentimiz türkdür və türkcə danışır.”

Halbuki əsas suallar bunlardır:

Güney Azərbaycan türklərinin ana dilində təhsil hüququ tanınırmı? Milli fəallar azad edilirmi? Türk kimliyi dövlət səviyyəsində qəbul olunurmu, yoxsa aşağılanırmı? Azərbaycan türklərinin tarixi, dili və milli iradəsi legitim hüquq kimi tanınırmı?

Bu sualların heç birinə müsbət cavab verməyən bir rejimin səmimiyyətindən danışmaq mümkün deyil.

Diplomatiya milli yaddaşın əvəzi deyil. Strateji maraqlar insan hüquqlarını, milli kimliyi və tarixi ədaləti susdurmaq üçün bəhanəyə çevrilməməlidir. Bakı Tehranla görüşə, danışıqlar apara və iqtisadi əməkdaşlıq qura bilər. Lakin bu münasibətlər Güney Azərbaycan türklərinin hüquqları hesabına qurulmamalıdır.

Şanxay Zirvəsindəki gülüşlər keçicidir. İran rejiminin Türk düşmənçiliyi isə sistemlidir. Bir neçə dəqiqəlik səmimi görüntü yüz illik milli basqını və assimilyasiya siyasətini silə bilməz.

Pezeşkiyanın türkcə danışması Tehran rejiminin türkçülüyə münasibətinin sübutu deyil. Əksinə, bu, rejimin öz ideoloji siyasətini gizlətmək üçün istifadə etdiyi ən təsirli maskalardan biridir.

Güney Azərbaycan türkləri bu maskanı artıq tanıyır. Çünki baltanın sapı bizdən olsa da, onun kəsici üzü hələ də Tehrana baxır.