HEKAYƏMİZ DAVAM EDİR: TÜRKÇƏMİZİN YADDAŞINA AÇILAN ƏDƏBİ YOL

Həmid Arğışın “Hekayəmiz davam edir” 1. cilid kitabı Güney Azərbaycan nəsrinin yalnız ədəbi tarixini deyil, ana dilimizin qadağalar, parçalanmalar və susdurulmaq cəhdləri qarşısında necə yaşadığını göstərən sanballı bir antologiyadır.

Bir xalqın varlığı yalnız siyasi hadisələrlə deyil, öz dilində danışdığı, yazdığı, ağladığı və ümid etdiyi mətnlərlə qorunur. Ana dili insanın dünyanı anlama biçimi, tarixi yaddaşı və gələcəyə uzanan mənəvi körpüsüdür. Güney Azərbaycanda Türkcəmiz uzun illər dövlətin rəsmi sahələrindən, məktəbdən, mətbuatdan və kitab dünyasından uzaq tutulmağa çalışılsa da, xalqın yaddaşından silinə bilmədi. O yaddaş bəzən bir bayatıda, bəzən bir dastanda, bəzən də unudulmuş bir hekayənin saralmış səhifələrində yaşadı.

Həmid Arğışın hazırladığı “Hekayəmiz davam edir – Güney Azərbaycan nəsr antologiyası” məhz bu böyük yaddaşın izini sürür. Kitab başlanğıcdan 1946-cı ilə qədər 1.cilidi, Güney Azərbaycan nəsrinin formalaşma yolunu araşdırır, müxtəlif dövrlərin yazarlarını və onların hekayələrini eyni ədəbi xətt üzərində bir araya gətirir. Bu baxımdan əsər sadəcə hekayələr toplusu deyil; Türkcəmizin yazılı taleyinə dair ciddi bir araşdırma, milli yaddaşın qorunmasına xidmət edən mədəni sənəddir.

Antologiyada Azərbaycan nəsrinin şifahi xalq ədəbiyyatından, dastanlardan, dini rəvayətlərdən və klassik anlatı ənənəsindən gələn kökləri izlənir. “Kitabi-Dədə Qorqud”dan maarifçilik dövrünə, mətbuatın yaranmasından çağdaş hekayəçiliyin ilk addımlarına qədər uzanan bu yol göstərir ki, Güney Azərbaycan ədəbiyyatı heç vaxt boşluqda yaranmayıb. O, bütöv Azərbaycan ədəbi irsinin ayrılmaz bir parçasıdır.

Kitabın ən mühüm tərəflərindən biri dil məsələsinə prinsipial yanaşmasıdır. Həmid Arğış burada Türkcəni sadəcə ünsiyyət vasitəsi kimi deyil, ədəbi davamlılığın, milli şüurun və mədəni müqavimətin əsas dayağı kimi təqdim edir. Çünki dilini itirən toplum yalnız sözlərini deyil, dünyanı öz gözü ilə görmək imkanını da itirir. Türkcəmizdə yazılmış hər hekayə isə bu itkiyə qarşı bir müqavimət, milli varlığın “biz buradayıq” çağırışıdır.

Əsərdə Abbas Pənahi Makulu, Həbib Sahir, Məmməd Təməddün, Qəhrəman Qəhrəmanzadə, Həmzə Fəthi Xoşginabi, Mirzə İbrahimov, Məhəmmədlu Abbasi və başqa çoxsaylı yazarların yaradıcılığına yer verilir. Tanınmış adlarla yanaşı, ədəbi dövriyyədən kənarda qalmış, əsərləri əlyazmalarda, köhnə qəzet səhifələrində və şəxsi arxivlərdə yaşayan müəlliflərin də yenidən oxucuya çatdırılması kitabın xüsusi dəyəridir. Bu, unudulmuş yazarların adını yaşatmaqla yanaşı, Güney Azərbaycan nəsrinin nə qədər zəngin və çoxsəsli olduğunu da ortaya qoyur.

1946-cı il Milli Hökumət dövrü kitabda ayrıca mənəvi və ədəbi dönüş nöqtəsi kimi görünür. Ana dilinin dövlət dili statusu qazanması, Türkcə məktəblərin, mətbuatın və kitab nəşrinin canlanması hekayəçiliyə də yeni nəfəs verdi. Bu dövrdə Türkcə yalnız evin, kəndin və şifahi yaddaşın dili deyildi; o, mətbuatın, maarifin, düşüncənin və milli iradənin dili idi.

“Hekayəmiz davam edir” adı özlüyündə bir mövqe və bir anddır. Bu ad bizə bildirir ki, Güney Azərbaycanın ədəbi sözü qadağalarla bitməyib, basqılarla susmayıb, parçalanma ilə öz kökündən qopmayıb. Hekayəmiz davam edir; çünki Türkcəmiz davam edir. Türkcəmiz davam edir; çünki onu yaşadan yazarlar, oxucular, araşdırmaçılar və milli yaddaşına sahib çıxan bir xalq var.

Həmid Arğışın bu dəyərli əsəri çox yaxın günlərdə KALEMŞOR Yayınları vasitəsilə yayımlanacaq. Oxucular kitabı kitapokutan.com saytı üzərindən əldə edə biləcəklər. Bu antologiya Güney Azərbaycan ədəbiyyatını tanımaq istəyən hər bir oxucu, araşdırmaçı və gənc üçün dəyərli qaynaq olmaqla yanaşı, ana dilində yazılan hər cümlənin milli mübarizənin ən möhkəm səngərlərindən biri olduğunu bir daha xatırladır.