Kampüsler Kapatılıyor: İran Rejiminin Sessiz Önleyici Bastırma Doktrini

İran’da çok sayıda üniversitenin eş zamanlı biçimde çevrim içi eğitime geçirilmesi, idari bir eğitim kararı olmaktan ziyade stratejik bir güvenlik hamlesi olarak okunmalıdır. Resmî açıklamalarda “eğitim planlaması” vurgusu yapılırken, kararın coğrafi yayılımı ve zamanlaması rejimin iç istikrara dair kaygılarını açık biçimde yansıtmaktadır.

Son haftalarda aralarında Allame Tabataba’i Üniversitesi, İslam Azad Üniversitesi Tebriz Şubesi, İsfahan Sanat Üniversitesi ve çeşitli İslam Azad Üniversitesi kampüslerinin bulunduğu birçok kurum yıl sonuna kadar uzaktan eğitime geçmiştir. Bu kararın Tahran, Tebriz, İsfahan ve Gilan gibi politik duyarlılığı yüksek merkezleri kapsaması tesadüf değildir.

Neden Üniversiteler?

İran’da üniversiteler tarihsel olarak protesto dalgalarının başlangıç noktası olmuştur. 1999 öğrenci olaylarından 2009 Yeşil Hareket’e ve 2022 sonrası protestolara kadar kampüsler, muhalefetin örgütlendiği ve sokağa taştığı alanlar olmuştur. Rejim açısından üniversite; gençlik, örgütlenme kapasitesi ve hızlı mobilizasyon anlamına gelir.

Bu nedenle fiziksel kampüs ortamının dağıtılması, potansiyel protesto zincirinin daha oluşmadan kırılması demektir.

Stratejik Okuma: Önleyici Dağıtma Modeli

Bu uygulama üç stratejik amaca hizmet eder:

1. Toplanmayı engelleme: Kampüs içi kalabalıklar ortadan kalktığında ani eylem kapasitesi düşer.
2. Güvenlik maliyetini azaltma: Polis müdahalesine gerek kalmadan risk kontrol edilir.
3. Dijital gözetim avantajı: Çevrim içi ortam, öğrencilerin daha kolay izlenmesini sağlar.

Özellikle Tebriz gibi Güney Azerbaycan hassasiyetinin bulunduğu şehirlerde sanallaştırma kararı, yalnızca güvenlik değil etno-politik risk yönetimi bağlamında da değerlendirilebilir.

Zamanlama Ne Anlatıyor?

Ekonomik baskının arttığı, para biriminin zayıfladığı ve bölgesel gerilimlerin yükseldiği bir dönemde kampüslerin kapatılması, rejimin “sokak öncesi kontrol” stratejisine geçtiğini göstermektedir. Bu, sert bastırma yerine önleyici dağıtma yöntemidir.

İran rejimi, doğrudan müdahalenin uluslararası görünürlüğünü azaltmak için artık daha düşük profilli ama etkili araçlar kullanmaktadır. Üniversitelerin sanallaştırılması bu yeni güvenlik doktrininin parçasıdır.

Bu karar bir eğitim politikası değil, istikrar kaygısının ürünüdür. Rejim, kampüsleri fiziki olarak dağıtarak toplumsal enerjiyi zamana yaymayı hedeflemektedir. Ancak İran deneyimi göstermektedir ki üniversiteler kapandığında siyasal gerilim ortadan kalkmaz; yalnızca biçim değiştirir.