Sabir Rüstəmxanlı’ya Açıq Cavab: İranı Qorumaq mı, Güney Azərbaycanın Haqqını Yenə Ertələmək mi?

Araşdırmaçı, Yazar: Mesut HARAY

İran rejiminin zülmünü etiraf edən bir mətnin, eyni rejimin davamını dolayı şəkildə “məqbul” göstərməsi nə deməkdir? Bu yazı, Sabir Rüstəmxanlı’nın fikirlərini öz arqumentləri üzərindən analiz edir.

Sabir Rüstəmxanlı’nın “Savaş və bölgəmizin taleyi” başlıqlı yazısı ilk baxışda İran rejiminin zülmünü göz önünə sərən, balanslı bir analiz təəssüratı yaradır. Lakin mətnə diqqətlə yanaşıldıqda daha ciddi bir problem üzə çıxır: tənqid edilən sistemin davamını dolayısıyla məqbul göstərən bir yanaşma.

Yazıda İran rejiminin türklərə və digər xalqlara qarşı yürütdüyü farslaşdırma siyasəti, insan haqları pozuntuları və kimlik üzərindəki təzyiqlər açıq şəkildə qeyd olunur. Amma eyni zamanda bu rejimin çöküşünün yaradacağı risklər ön plana çəkilərək, onun varlığını davam etdirməsi “hələlik daha uyğun seçim” kimi təqdim edilir. Bu isə tənqidlə meşrulaşdırma arasındakı incə xəttin aşılması deməkdir.

Bir rejimi həm zalım kimi təqdim edib, həm də onun davamını “strateji zərurət” kimi göstərmək milli mövqe deyil, milli tərəddüddür. Çünki bir xalqın dili, kimliyi və siyasi iradəsi sistematik şəkildə basqı altındadırsa, o sistemi “daha pis ssenari” qorxusu ilə qorumaq, həmin zülmün davamına şərait yaratmaq anlamına gəlir.

Yazının digər problemli cəhəti isə məsələnin bir nöqtədən sonra din, Qərbin mənəvi vəziyyəti və sivilizasiya qarşıdurması müstəvisinə çəkilməsidir. Halbuki Güney Azərbaycan məsələsi dini deyil, açıq-aydın siyasi və etnik bir məsələdir. Problem İslamın özü deyil; İslam pərdəsi altında qurulmuş fars mərkəzli hakimiyyət sistemidir.

Bu qədər aydın bir reallıq varkən mövzunu “Qərbin çöküşü” kimi ümumi bir çərçivəyə daşımaq əsas məsələni kölgədə qoyur. Bu, analiz deyil, istiqamət yayındırmadır.

Mətndə yer alan “xarici təhdid qarşısında xalqın rejim ətrafında birləşməsi” iddiası da ciddi şəkildə sorgulanmalıdır. Bir toplumun xarici müdaxiləyə qarşı torpağını qoruma refleksi göstərməsi ilə rejimə siyasi dəstək verməsi eyni şey deyil. İnsanlar ölkələrinin dağılmasını istəməyə bilər, amma bu, onların rejimlə barışdığı mənasına gəlmir.

Bu iki anlayışı eyniləşdirmək, istər-istəməz rejimin təbliğat dilini təkrarlamaqdır. Analiz dili ilə propaganda dili arasındakı fərq məhz burada üzə çıxır.

Yazının ən kritik nöqtəsi isə belə ifadə olunur: əvvəl İranın bütövlüyü qorunmalı, sonra milli haqlar müzakirə edilməlidir. Bu yanaşma illərdir təkrarlanan və hər dəfə Güney Azərbaycan türkünün haqqını ertələyən düşüncənin eynisidir.

Tarix açıq şəkildə göstərib ki, “əvvəl dövlət, sonra millət” məntiqi həmişə millətin zərərinə işləyib. Hər dəfə “indi zamanı deyil” deyilib və hər dəfə ertələnən tək şey türk millətinin haqqı olub.

Mətndə təqdim olunan mərhələlər də bu düşüncəni təsdiqləyir: əvvəl İran daxilində transformasiya, sonra muxtariyyət, ən sonda isə müstəqillik ehtimalı. Yəni Güney Azərbaycanın öz taleyini təyin etmə haqqı yenə əsas xətt deyil, ehtiyat variant kimi göstərilir.

Halbuki məsələyə tərsinə yanaşmaq lazımdır. Əsas xətt türk millətinin milli iradəsi olmalıdır. Bütün digər siyasi modellər yalnız bu iradəni nə dərəcədə təmin etdiyinə görə dəyərləndirilməlidir.

Bu gün əsas sual İranın necə qalacağı deyil. Əsas sual budur: Güney Azərbaycan türkü necə yaşayacaq? Hansı dildə təhsil alacaq? Hansı hüquqlarla idarə olunacaq? Öz gələcəyini müəyyən etmək gücünə sahib olacaqmı?

Əgər bu sualların cavabı yenə Tehran mərkəzli dövlət ağlının insafına buraxılırsa, ortada həll axtaran bir analiz yox, ertələməni əsaslandırmağa çalışan bir yanaşma var.

Bu kontekstdə bir həqiqət açıqdır: məsələ Vaşinqtonla Tehran arasında seçim etmək deyil. Güney Azərbaycan türkü üçün yol nə xarici güclərin layihəsinə qoşulmaqdır, nə də mövcud rejimin zəncirinə razı olmaqdır.

Üçüncü yol var: türk milli iradəsinə əsaslanan, müstəqil və öz taleyini özü təyin edən yol.

Burada daha ciddi bir sual ortaya çıxır. Sabir Rüstəmxanlı təkcə bir yazar deyil; eyni zamanda Azərbaycan Yazarlar Birliyinin Güney Azərbaycan Şöbəsinin sədri olaraq bu sözlərinin arxasında duran bir məsuliyyət daşıyır.

Bu halda sual açıqdır: bu cür yanaşma Güney Azərbaycan ədəbiyyatına nə verir? Milli şüuru gücləndirirmi, yoxsa onu tərəddüdə və gözləmə psixologiyasına sürükləyirmi?

Ədəbiyyat bir millətin ruhunu oyatmalıdır. Əgər qələm milli iradəni gücləndirmək əvəzinə onu davamlı olaraq “daha uyğun zamana” ertələyirsə, bu artıq ciddi şəkildə sorgulanmalıdır.

Nəticə etibarilə, Sabir Rüstəmxanlı’nın yazısı müəyyən doğru təsbitlər ehtiva etsə də, ümumi xətti ilə Güney Azərbaycan türkünün milli iradəsini gücləndirən deyil, onu yenidən ertələyən bir yanaşma ortaya qoyur.

SON SÖZ

Türkün haqqı yenə sonraya saxlanılırsa, bu artıq çıxış yolu deyil – bu, yeni bir gecikdirmə siyasətidir.

QEYD VƏ MƏNBƏ

Bu yazı, Sabir Rüstəmxanlı tərəfindən Facebook hesabında paylaşılmış mətnə cavab olaraq hazırlanmışdır.
Sabir Rüstəmxanlı Facebook hesabında paylaşılmış mətnin linki https://www.facebook.com/share/p/18Qqe9uk8w/

HARAYHABER ilə Dünyaya Güney Azərbaycan Gözü ilə Baxırıq