“İranda Azərbaycan Məsələsi”: Tehrandan Umudun Bitdiyi Yerdə Millətin Özünə Baxışı

İran məsələsi haqqında çox yazıldı, çox danışıldı. Amma Güney Azərbaycan məsələsi, əksər hallarda ya emosional şüarların kölgəsində qaldı, ya da Tehranın iç siyasi dəyişikliklərinə bağlanan boş ümidlərlə izah edilməyə çalışıldı. Prof. Nəsib Nəsibli’nin “İranda Azərbaycan Məsələsi” adlı kitabı məhz bu yanlış baxış bucağını sarsıdan, oxucunu rahatladan deyil, oyadan bir əsərdir.

Bu kitabın əsas gücü, problemin mərkəzini “rejim dəyişiklikləri”nə deyil, dövlətin mahiyyətinə və millətin öz durumuna yönəltməsidir.

Rejimlər Dəyişir, Siyasət Dəyişmir

Kitabda vurğulanan əsas tezislərdən biri açıqdır:
İranda Pəhləvi rejimi getdi, İslam Respublikası gəldi, amma Güney Azərbaycanın statusu dəyişmədi. Çünki problem rejim deyil, Tehranın yüzillik Azərbaycan siyasətidir.

Nəsibli, bu siyasətin təsadüfi olmadığını, ideoloji və struktur xarakter daşıdığını göstərir. Fars mərkəzçi dövlət ağlı dəyişmədiyi müddətdə, hakimiyyətin adının, şüarının, hətta ideologiyasının dəyişməsi Güney Azərbaycan üçün real bir nəticə doğurmur. Bu baxımdan kitab, “Tehrandan mədəd ummaq” xəttinin niyə tarixi olaraq yanlış olduğunu analitik şəkildə izah edir.

Ən Ağır Tənqid: Özümüzə

Kitabın ən sarsıdıcı tərəfi isə oxucuya “qarşı tərəfi” deyil, özümüzü göstərməsidir. Müəllif açıq şəkildə bildirir ki, problemin yalnız bir tərəfi fars irqçiliyidirsə, digər – və bəlkə də daha ağır tərəfi – millətin öz zəifliyidir.

Milli kimlik şüuru formalaşmadan, ana məsələ aydınlaşdırılmadan, emosional qəzəb və pafoslu ittihamların heç bir nəticə vermədiyi kitab boyunca əsaslandırılır. Nəsibli, Güney Azərbaycan hərəkatının irəliləməməsinin səbəbini xarici güclərdə deyil, kimlik və şüur probleminin həll olunmamasında görür.

Bu yanaşma kitabı sadəcə siyasi analiz yox, eyni zamanda özünütənqid manifestinə çevirir.

Soyuqqanlılıq Çağırışı

Müəllifin xüsusi vurğuladığı başqa bir məqam da analitik məsuliyyətdir. Duyğusal yanaşmaların, şüarçılığın və qarşı tərəfi “asıb-kəsmə”nin mübarizəni irəli aparmadığı, əksinə yanlış yollara sürüklədiyi faktlarla izah olunur.

Bu baxımdan “İranda Azərbaycan Məsələsi” oxucuya xoş gəlmək üçün yazılmış bir kitab deyil. Bu kitab, narahat etmək, silkələmək və düşünməyə məcbur etmək üçün yazılıb.

Kimlər Oxumalıdır?

• Güney Azərbaycan məsələsini sadəcə emosional yox, strateji baxımdan anlamaq istəyənlər
• İran’da rejim dəyişsə hər şey düzələr deyə düşünənlər
• Milli hərəkatın niyə yerində saydığını anlamağa çalışanlar
• Kimlik, şüur və milli mübarizə arasındakı əlaqəni dərk etmək istəyən oxucular

Son Söz Yerinə

Bu kitabın ithafı hər şeyi açıq deyir:
“Güney Azərbaycanın azadlığı uğrunda mübarizə aparan fədakar insanlara.”

Amma bu ithaf, romantik bir təskinlik yox, məsuliyyət yükləyən bir çağırışdır. Prof. Nəsib Nəsibli oxucuya bir sual verir:
Problem yalnız Tehran’dadırmı, yoxsa biz hələ öz milli gücümüzlə üzləşməyə hazır deyilik?

HARAYHABER oxucusu üçün bu kitab, sadəcə oxunacaq deyil, üzərində düşünüləcək bir əsərdir.

Müəllif: Prof. Nəsib Nəsibli
Kitab: İranda Azərbaycan Məsələsi
Yayınevi: Qanun Kitabevi