STALİN DİKTATÖRLÜĞÜNÜN GÖLGESİNDE İKİ TÜRK ŞAİRİ

Nazım Hikmet ve Prof. Muhammed Taki Zehtabi’nin Bakü’de Kesişen Hatırası

Gazeteci, Yazar: İbrahim SAVALAN

Stalin diktatörlüğü döneminde Azerbaycan’da 60 şair ve yazar, hiçbir suçları olmadığı hâlde “halk düşmanı” adıyla tasfiye edildi. Onlar ya Mikail Müşfik gibi Bakü Çekası’nın hücrelerinde, Ermeni Yemelyanov’un kurşunuyla yok edildi ya da Hüseyin Cavid gibi uzun süreli zindanlara mahkûm edilerek Sibirya’da adsız ve izsiz şekilde öldü ya da öldürüldü.

Stalin’in ölümünden dört yıl sonra, 1957’de Hüseyin Cavid’e beraat verildi. Bu vesileyle Bakü Üniversitesi’nde, Hüseyin Cavid’in ailesinden hayatta kalan tek kızı da hazır bulunurken resmî bir toplantı düzenlendi. Dünya çapında tanınan Türkiye şairi Nazım Hikmet de bu törene katılmıştı.

Nazım Hikmet, kürsü arkasında yürek yangısıyla şöyle konuşmuştu:

“Yazık, bu küçük halka… Onun onlarca edibini, dramaturgunu, üstadını ve âlimini hiç uğruna ortadan kaldırdılar. Ama buna rağmen Azerbaycan halkı yaşadı ve yaşayacaktır. Halklar, milletler ve genel olarak insanlık, tarih boyunca düşe kalka ilerlemiştir.”

Nazım Hikmet, konuşmasının sonunda “Bahri Hazer” şiirinden “Çıkıyor kayık, iniyor kayık” dizelerini okumuştu.

O törene katılanlardan biri de o günlerin öğrencisi, sonraki yılların büyük âlimi Prof. Muhammed Taki Zehtabi idi. Zehtabi, Nazım Hikmet’in bu gelişinden dolayı aşağıdaki şiiri söylemişti:

Prof. Muhammed Taki Zehtabi’nin Nazım Hikmet’e Şiiri

Könül susma, mizrabını al görək,
Nədən durmuşsan, sazını çal görək.
Bizə Türk üstadı mehman gəlib;
Bu gəlməklə çün bizlərə can gəlib.

O dərdləşməyə həmzəban axtarır,
Vətəndən uzaq qəlbi qan axıdır.
Gəl, ey şairim, dərdləşək biz zaman,
Bu imkanı hər vaxt verməz cahan.

Bütün ömrünü xalqıma həsr edən,
Həmişə elimlə bərabər gedən,
Yolunda ömür qoyduğun ölkənin,
Gözəl yurdunun, dağlı Türkiyənin,

Dağından, daşından söz açdıqda sən,
Gözüm qarşısında dayandı Vətən.
Öz İstanbulundan söz açdıqda sən,
Zora, zülmə heç vaxt baş əyməyən,

Həyat aşiqi, çarpışan Təbrizim,
Vüqarlı, qoca, qəhrəman Təbrizim,
O ilkin beşik, həm də son məskənim,
Gəlib keçdi birdən gözümdən mənim.

Sən İstanbulun keçmişindən dedin,
Keçən sənətindən, işindən dedin.
Həvəslə səni dinlədim, gərçi mən,
Qürur ilə xatırladım Ərki mən.

Biz İstanbula tarla mehman sizə,
Siz öz şarkınızla qoca Təbrizə.

HARAYHABER Not: Türkiye Okuyucusu İçin Prof. Muhammed Taki Zehtabi Kimdir?

Prof. Muhammed Taki Zehtabi, diğer adıyla Kirişçi, Güney Azerbaycan Türk düşünce hayatının en önemli isimlerinden biridir. 1923 yılında İran’ın Şebister şehrinde doğan Zehtabi; edebiyatçı, tarihçi, dil bilimci, şair, yazar ve millî-kültürel mücadele insanı olarak tanınır.

Zehtabi’nin önemi yalnızca bir akademisyen olmasından kaynaklanmaz. O, İran’daki Türklerin dili, tarihi, kimliği ve kültürel varlığı üzerine sistemli biçimde çalışan öncü isimlerden biridir. Azerbaycan Türkçesinin edebî dili, İran Türklerinin eski tarihi, Türk kimliği ve Güney Azerbaycan’ın kültürel hafızası üzerine ortaya koyduğu eserler, bugün de Güney Azerbaycan millî düşüncesinin temel kaynakları arasında kabul edilir.

Hayatının önemli bir bölümü baskılar, sürgünler, siyasi takipler ve ağır şartlar içinde geçmesine rağmen Zehtabi, kalemini ve ilmini halkının kimlik mücadelesine adadı. Onun eserleri, Türkiye okuyucusu için yalnızca bir akademik çalışma alanı değil; aynı zamanda İran coğrafyasında Türk varlığının tarihî derinliğini, dil mücadelesini ve kültürel direnişini anlamak bakımından da önemli bir kapıdır.

Bu nedenle Zehtabi, Güney Azerbaycan’da yalnızca bir bilim insanı değil; dili, tarihi ve kimliği savunan bir millî aydın olarak anılır.