İRAN REJİMİ NEDEN HÂLÂ ÇÖKMEDİ VE NASIL ÇÖKER?

İran’da bugün yaşanan durum klasik bir rejim krizi değildir; bu, kontrollü bir belirsizlik yönetimidir. Ülkede liderlik meselesi artık bir eksiklik değil, sistemin işleyiş biçimine dönüşmüş durumdadır. Yönetim, tek bir merkezden değil, birbirine bağlı ama aynı zamanda birbirinden bağımsız hareket eden güç odakları üzerinden yürütülmektedir. Bu yapı, dışarıdan bakıldığında zayıflık gibi görünse de, kısa vadede çöküşü engelleyen bir direnç mekanizması üretmektedir.

Son dönemde yaşanan gelişmeler, İran’ın artık merkezi karar alma kapasitesini büyük ölçüde kaybettiğini göstermektedir. Farklı kanatlardan gelen çelişkili açıklamalar, yalnızca propaganda değil, aynı zamanda iç koordinasyon eksikliğinin yansımasıdır. Bir tarafta müzakere sinyalleri verilirken, diğer tarafta sert askeri tehditlerin yükseltilmesi, sistemin tek bir stratejiye sahip olmadığını açıkça ortaya koymaktadır.

Devrim Muhafızları yapısı, bu dağınıklığın merkezinde yer almaktadır. Artık yalnızca bir güvenlik kurumu değil; ekonomi, siyaset ve dış operasyonların kesiştiği bir güç ağıdır. Bu yapı sayesinde sistem, liderlik boşluğuna rağmen işleyişini sürdürebilmektedir. Ancak aynı yapı, zamanla kendi içinde rekabet eden klikler üretmekte ve bu da kontrolsüz güç alanları oluşturmaktadır.

Hürmüz Boğazı üzerinden yürütülen strateji, İran’ın zayıflığını nasıl avantaja çevirdiğinin en açık örneğidir. Doğrudan askeri üstünlüğü olmayan bir ülke, küresel enerji hatlarını tehdit ederek kendini vazgeçilmez bir aktör haline getirmektedir. Bu durum, İran’ın gerçek gücünden çok daha büyük bir etki alanı yaratmasını sağlamaktadır. Ancak bu strateji sürdürülebilir değil; çünkü sürekli kriz üretmeye dayalıdır.

İç politikada ise baskı mekanizmaları giderek sertleşmektedir. Uzun süreli iletişim kesintileri, dijital alanın kontrol altına alınması ve artan idamlar, rejimin güvenlik refleksinin sınırlarını genişlettiğini göstermektedir. Bu durum kısa vadede kontrol sağlasa da, toplumda biriken öfkeyi derinleştirmektedir. Sessizlik, istikrar değil; bastırılmış bir patlama potansiyelidir.

Ekonomik yapı da çözülme sürecine girmiştir. Merkezi ekonomi yerini parçalı ve kontrolsüz bir yapıya bırakmaktadır. Farklı güç odaklarının kendi ekonomik alanlarını oluşturması, ulusal ekonomi kavramını zayıflatmaktadır. Bu durum, klasik bir krizden çok, sistemin içten içe erimesi anlamına gelmektedir.

Rejim içindeki ideolojik ve pragmatik kanatlar arasındaki gerilim, bu çözülmeyi hızlandırmaktadır. Sertlik yanlıları krizleri büyüterek sistemi ayakta tutmaya çalışırken, diğer kanat daha kontrollü bir yaklaşım arayışındadır. Ancak bu iki yaklaşım arasında denge kuracak bir otorite bulunmamaktadır. Bu da her krizin daha karmaşık hale gelmesine yol açmaktadır.

Güney Azerbaycan bölgesi, bu kırılgan yapının en hassas noktalarından biridir. Demografik ağırlığı ve siyasi potansiyeli nedeniyle merkez için sürekli bir risk alanı olarak görülmektedir. Artan baskı politikaları, bu bölgedeki gerilimi düşürmek yerine daha da yükseltmektedir. Bu tür bölgelerde ortaya çıkabilecek bir hareket, zincirleme bir çözülmeyi tetikleyebilir.

Bölgesel dengeler de İran’ın çöküşünü geciktiren unsurlar arasındadır. Komşu ülkeler, kontrolsüz bir çöküşün yaratacağı kaosun farkındadır. Bu nedenle açıkça dile getirilmese de, mevcut sistemin tamamen dağılmaması yönünde örtülü bir denge politikası yürütülmektedir. Çünkü ani bir çöküş, yalnızca İran’ı değil, tüm bölgeyi istikrarsızlaştıracaktır.

Küresel aktörler açısından da benzer bir ikilem söz konusudur. İran’ın zayıflatılması hedeflenirken, tamamen ortadan kalkması istenmemektedir. Bu nedenle uygulanan politikalar, yıkımdan çok dengeyi zorlayan bir baskı stratejisine dayanmaktadır. Ancak merkezi otoritenin zayıflaması, bu stratejiyi giderek daha öngörülemez hale getirmektedir.

Sonuç olarak İran’daki yapı, klasik bir rejimden çok, çok katmanlı ve dağınık bir güç sistemidir. Bu sistem kısa vadede dayanıklıdır; ancak uzun vadede kendi iç çelişkileri tarafından aşındırılmaktadır. İç çatışma, ekonomik çözülme ve toplumsal patlama riski aynı anda büyümektedir.

Bu üç unsurdan herhangi biri tetiklendiğinde, süreç yavaş ilerlemeyecek; ani ve kontrolsüz bir kırılma yaşanacaktır. Çünkü bu yapı krizleri yönetebilecek merkezi bir mekanizmadan yoksundur. İran bugün bir çöküş sürecinde değil, çöküşün eşiğinde bekleyen bir sistemdir. Ve bu tür sistemler, genellikle en beklenmedik anda dağılır.

HARAYHABER
Dünyaya Güney Azerbaycan Gözüyle Bakıyoruz