Bir Haritadan Paranoya Üretmek: Pahlavi Monarşistlerinin Görsel Okuma Krizi ve Hakan Fidan Histerisi

Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın X (Twitter) hesabında kullandığı kapak görseli üzerinden koparılan tartışma, İran’daki monarşist Pahlavi çevrelerinin yalnızca siyasal reflekslerini değil, aynı zamanda kavramsal ve entelektüel yetersizliklerini de bir kez daha gözler önüne sermiştir.

Söz konusu görsel, temel grafik tasarım ilkeleriyle okunduğunda son derece açıktır:
Bu bir jeopolitik iddia haritası değil, bir kişisel hesap hiyerarşisi tasarımıdır. Ancak Pahlavici çevreler, her zamanki gibi meseleyi okumak yerine, kendi paranoyalarını haritanın içine yerleştirmiştir.

Görsel Hiyerarşi Nedir, Ne Değildir?

Grafik tasarımda “görsel hiyerarşi” (visual hierarchy), izleyicinin gözünün tasarım içinde hangi unsura önce, hangisine sonra yönelmesini belirleyen temel ilkedir.
Bu;

• Boyut (size)
• Renk (color)
• Kontrast (contrast)
• Konum (placement)
• Derinlik (depth)

gibi unsurlar aracılığıyla sağlanır.

Hakan Fidan’ın kapak görselinde yapılan tam olarak budur:
Türkiye, hesabın sahibini temsil eden ana unsur olarak öne çıkarılmış, diğer ülkeler ise arka plan bağlamı olarak silik bırakılmıştır. Bu, tasarım açısından son derece standart, hatta sıradan bir uygulamadır.

Burada ne İran’a, ne başka bir ülkeye yönelik toprak bütünlüğünü hedef alan tek bir sembolik gönderme yoktur.

Pahlavi Zihniyeti: Haritaya Bakıp İmparatorluk Vehmi Görmek

Ne var ki Pahlavi monarşistleri için mesele hiçbir zaman teknik ya da mantıksal olmamıştır.
Onlar için her şey, Türkiye karşıtı refleksle İran merkezli bir mağduriyet kurgusuna dönüştürülmelidir.

Bu çevreler, Türkiye’nin görsel olarak öne çıkarılmasını,

“Türkiye İran’ın toprak bütünlüğünü yok sayıyor”

şeklinde okumayı tercih etmiştir.

Bu okuma, iyi niyetli bir yanlış anlama değil; bilinçli bir çarpıtmadır.

Zira aynı görselde:

• Avrupa ülkeleri de arka plandadır
• Asya ülkeleri de arka plandadır
• Afrika ülkeleri de arka plandadır

O hâlde soru şudur:
Türkiye, aynı anda Avrupa’nın, Asya’nın ve Afrika’nın toprak bütünlüğünü mü ihlal etmektedir?

Elbette hayır.
Ancak Pahlavici akıl, mantıkla değil refleksle çalışır.

Asıl Rahatsızlık: Türkiye’nin Merkez Ülke Olması

Bu tepkilerin temelinde harita değil, Türkiye’nin bölgesel ağırlığı vardır.

Hakan Fidan ismi, bugün:

• Çok kutuplu diplomasiyi savunan
• Bölgesel krizlerde oyun kurucu rol üstlenen
• İran’ı da kapsayan ama İran’a tabi olmayan bir dış politika anlayışını temsil etmektedir

Pahlavi çevrelerini rahatsız eden şey, haritanın biçimi değil;
Türkiye’nin artık kendini küçültmeden, özür dilemeden, merkezde konumlandırmasıdır.

Monarşist İran muhalefeti, Türkiye’yi hâlâ “çevre ülke” olarak görmek istemektedir. Oysa gerçeklik

değişmiştir.

Türkçe çevri:

Bu kişi Türkiye’nin Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’dır.
Hayali bir haritada (Hakan Fidan’ın paylaştığı görselde) İran silinmiş; “Pantürkizm ” hayallerine yer açılmıştır.

Bu bölgede İran’ın varlığı olmadan hiçbir düzen kalıcı olamaz.
Sayfanızı düzeltin; çünkü yeryüzünün gerçekliği, sizin tasarımcılarınızın zevkine göre yer değiştirmez.

Haritayı Değil, Aynayı Kırıyorlar

Pahlavi monarşistlerinin yaptığı şey, Türkiye’yi eleştirmek değil;
kendi siyasal etkisizliklerini örtmek için bir haritaya saldırmaktır.

Bu bir diplomatik kriz değil,
bir algı yoksunluğu,
bir entelektüel panik,
bir post-İmparatorluk sendromudur.

Türkiye, Hakan Fidan’ın kişisel hesabında kendini öne çıkarmıştır.
Bu, ne İran’a karşı bir tehdittir
ne de başka bir ülkenin sınırlarına dair örtük bir mesajdır.

Ama şurası nettir:
Türkiye artık haritalarda arka planda kalmayı kabul etmeyen bir ülkedir.

Bunu hazmedemeyenler, haritaları değil;
kendi tarihsel yanılgılarını yeniden okumalıdır.

Araştırmacı, Yazar: Mesut HARAY