Silah mı, Özgürlük mü? İran’ın Geleceği Üzerine Tehlikeli Bir Tartışma

İran üzerine yapılan tartışmalar her geçen gün daha da sertleşirken, son olarak bir Fransız gazetecinin dile getirdiği öneri dikkat çekici bir polemik başlattı. Gazeteciye göre İran’daki rejimin devrilmesi için yalnızca dış müdahale veya bombardıman yeterli değil; asıl yapılması gereken şey, İran halkını ve yurtdışındaki İranlıları silahlandırmak. Ona göre ABD, İsrail ve belki de Fransa böyle bir strateji izlemeli; çünkü tüm silahların mollalar rejimi ve Devrim Muhafızları’nın elinde olduğu bir ülkede halkın silahsız şekilde rejimi devirmesi mümkün değildir.

İlk bakışta bu yaklaşım, İran’daki otoriter rejime karşı radikal bir çözüm önerisi gibi sunulabilir. Ancak meseleye daha derin bakıldığında ortaya çok daha karmaşık ve tehlikeli bir tablo çıkıyor.

İran Meselesinin Görmezden Gelinen Gerçeği

İran yalnızca bir rejim sorunu değildir. Aynı zamanda çok milletli bir coğrafyadır. Bu gerçek çoğu zaman hem rejim propagandasında hem de Fars merkezli muhalefet söylemlerinde bilinçli olarak gizlenir.

Bugün İran’da yalnızca Farslar yaşamıyor. Azerbaycan Türkleri, Beluçlar, Araplar, Kürtler ve diğer birçok halk bu coğrafyanın asli unsurlarıdır. Ancak hem mevcut rejim hem de kendini “alternatif” olarak sunan Fars merkezli muhalefet, İran’ı tek milletli bir yapı gibi göstermeye devam ediyor.

Bu yüzden İran’da yaşanan kriz yalnızca bir rejim değişikliği meselesi değildir; aynı zamanda bir kimlik, temsil ve özgürlük meselesidir.

Fars Rejimi ile Fars Muhalefeti Arasındaki Dar Çember

Bugün İran’daki siyasi denklem çoğu zaman iki kutup üzerinden tartışılıyor:
Bir tarafta mollalar rejimi, diğer tarafta ise çoğunlukla Fars milliyetçi çizgide şekillenen muhalif çevreler.

Ancak bu iki yapı arasında temel bir farkın çoğu zaman olmadığı görülüyor. Çünkü her iki taraf da İran’ı Fars merkezli bir devlet yapısı olarak tasavvur ediyor.

Bu nedenle rejimin yıkılması durumunda dahi ortaya çıkacak yapının, Fars olmayan milletler için gerçek bir özgürlük getireceği konusunda ciddi şüpheler bulunuyor.

Bugün Güney Azerbaycan başta olmak üzere birçok halk, tam da bu nedenle hem rejime hem de Fars merkezli muhalefete mesafeli duruyor.

Silahlandırma Tartışmasının Gizlediği Tehlike

Fransız gazetecinin önerdiği “halkı silahlandırma” fikri ise İran’daki bu çok katmanlı sorunu daha da karmaşık hale getirebilir.

Çünkü İran gibi çok milletli ve uzun yıllardır baskı altında tutulan bir coğrafyada kontrolsüz silahlanma, yalnızca rejimi hedef almayabilir. Bu durum aynı zamanda farklı topluluklar arasında yeni çatışmaların kapısını da aralayabilir.

Tarih bunun örnekleriyle doludur. Dışarıdan yapılan müdahaleler ve silahlandırma politikaları, birçok ülkede otoriter rejimleri yıkmak yerine uzun yıllar sürecek kaos ve parçalanma süreçlerine yol açmıştır.

Asıl Soru: İran’ın Geleceğini Kim Yazacak?

Bugün İran için asıl mesele yalnızca rejimin devrilmesi değildir. Asıl mesele, rejimden sonra nasıl bir düzenin kurulacağıdır.

Eğer İran’ın geleceği yine yalnızca Fars merkezli siyasi projelerle şekillendirilecekse, bu değişim gerçek bir dönüşüm olmayacaktır. Sadece eski sistemin farklı bir yüzle devamı olacaktır.

İran’daki Fars olmayan milletler ise artık bu döngünün farkındadır. Bu nedenle birçok bölgede yükselen talepler yalnızca siyasi reform değil, kendi kimliğiyle var olma ve özgür yaşama talebidir.

Güney Azerbaycan Faktörü

Bu tablo içinde özellikle Güney Azerbaycan meselesi giderek daha merkezi bir konuma gelmektedir. İran’ın en büyük Türk nüfusuna sahip bölgesi olan Güney Azerbaycan’da yıllardır bastırılan kimlik talepleri artık daha açık şekilde dile getirilmektedir.

Dil yasakları, kültürel baskılar ve siyasi temsil eksikliği, bu bölgede ciddi bir tarihsel hafıza oluşturmuştur.

Bu nedenle İran’da yaşanacak olası bir dönüşüm sürecinde Güney Azerbaycan faktörünü görmezden gelen hiçbir proje kalıcı olamaz.

Rejim Sonrası İran: Belirsiz Bir Gelecek

Bugün İran için konuşulan senaryolar çok farklı yönlere işaret ediyor:
liberal demokrasi, monarşinin geri dönüşü, federal yapı veya parçalanma ihtimali…

Ancak kesin olan bir şey var: İran’daki kriz artık yalnızca rejim ile muhalefet arasındaki bir mücadele değildir.

Bu kriz aynı zamanda milletlerin kendi kaderini belirleme mücadelesine dönüşmektedir.

Sonuç olarak

İran’ın geleceği üzerine yapılan tartışmalar çoğu zaman yüzeysel kalıyor. Rejimin devrilmesi, tek başına çözüm değildir.

Gerçek soru şudur:
Rejimden sonra İran nasıl bir ülke olacak?

Eğer bu soruya Fars olmayan milletlerin haklarını tanıyan, çok kimlikli ve adil bir siyasi düzenle cevap verilmezse, bugün yaşanan karanlık yarın da devam edecektir.

Çünkü İran’daki milletler artık yalnızca rejimin baskısından değil, geleceğin de yine aynı karanlık tarafından şekillendirilmesinden korkuyor.

Ve bu nedenle bugün İran coğrafyasında en güçlü duygu yalnızca öfke değil, aynı zamanda özgürlük arayışıdır.

Araştırmacı, Yazar: Mesut HARAY

HARAYHABER ile Dünyaya Güney Azerbaycan Gözüyle Bakıyoruz 🌍