İran Çözülürken: Yeni Dönemin Anahtarı Türk Ekseni

Ortadoğu’da taşlar yerinden oynarken, İran artık eski İran değildir. Bugün konuşulan mesele bir rejim değişikliği değil; devlet yapısının çözülmesi ve bunun doğuracağı yeni jeopolitik dengelerdir. İran’daki kriz geçici değildir, makyajla giderilemez. Bu yapı ister sert ister yumuşak biçimde dağılsın, kalıntılarıyla ayakta kalabilecek bir sistem ortada yoktur.

İran’da olan biten, bir hükümetin gitmesi meselesi değildir. Sorun, ideolojiyle kilitlenmiş, toplumu bastırarak ayakta duran ve artık kendi yükünü taşıyamayan bir devlet aklının çöküşüdür. Bu nedenle “rejim sonrası İran” ifadesi dahi eksik kalmaktadır. Asıl soru şudur: İran sonrası dönem kimin etkisiyle şekillenecek?

Çözülme Kaçınılmaz, Erteleme İmkânsız

Ekonomik çöküş, derinleşen yoksulluk, etnik ve sosyal fay hatlarının keskinleşmesi, devletin meşruiyet krizini geri dönülmez bir noktaya taşımıştır. İran artık sorun üreten bir rejim değil, başlı başına bir sorun alanıdır. Bu nedenle çözülme yalnızca muhtemel değil, kaçınılmazdır.

Bu çözülmenin kontrollü mü yoksa kaotik mi olacağı ise bölgesel aktörlerin alacağı pozisyona bağlıdır.

Türkiye: İran Sonrası Dönemin Doğal Ağırlık Merkezi

İran’a komşu ülkeler arasında yeni dönemi taşıyabilecek kapasiteye sahip tek ülke Türkiye’dir. Ne coğrafya ne tarih ne de devlet tecrübesi bu gerçeği inkâr etmeye izin verir.

Türkiye:

• Bölgeyi tanır,
• Devlet refleksi güçlüdür,
• Askerî ve diplomatik kapasiteye sahiptir,
• Batı ile konuşur, bölge halklarıyla bağ kurar.

Bu nedenle İran sonrası denklemde Türkiye’nin olmadığı bir plan, kâğıt üzerinde kalmaya mahkûmdur. Ankara bu sürece seyirci kalamaz; kalmamalıdır.

Azerbaycan ve Güney Azerbaycan: Kilit Eşik

İran’ın çözülmesi en doğrudan etkiyi Azerbaycan coğrafyasında yaratacaktır. Güney Azerbaycan meselesi, bugüne kadar baskı ve inkârla ötelenmiş bir dosyaydı. Ancak rejimin zayıflamasıyla bu konu artık kapalı bir iç mesele olmaktan çıkmıştır.

Bu durum, yalnızca Güney Azerbaycan Türkleri için değil, Azerbaycan Cumhuriyeti ve Türk dünyası için de tarihî bir eşiktir. Coğrafi kopuklukların giderilmesi, Türk dünyasının bütünleşmesi ve stratejik derinliğin artması bu süreçle doğrudan bağlantılıdır.

Batı ile Yeni Denge: Türkiye’siz Senaryo Yok

Batı, İran sonrası dönemi tek başına yönetemeyeceğini artık biliyor. Sahada karşılığı olmayan projelerin çöküşü Irak’ta, Suriye’de defalarca yaşandı. Bu nedenle yeni dönemde Batı’nın en rasyonel tercihi, Türkiye merkezli bir denge kurmaktır.

Bu, Türkiye için bir lütuf değil; jeopolitiğin doğal sonucudur.

Yeni Harita Yazılırken

İran çözülüyor.
Ama asıl mesele bu çözülmenin kime alan açacağıdır.

Eğer Türkiye ve Azerbaycan bu süreci stratejik bir akılla yönetirse, İran’ın dağılması bölge için bir tehdit değil, istikrar üreten bir dönüşüm olabilir. Aksi hâlde boşluğu başkaları doldurur.

Bugün açıkça görülmektedir ki, Ortadoğu ve Batı Asya’da yeni dönem kurulurken Türk ekseni artık izleyen değil, belirleyen aktördür.

Ve bu gerçek, ertelenemez.