AZƏRBAYCAN ÜZƏRİNDƏ GƏRGİNLİK, ŞƏRQ–QƏRB UÇUŞLARI ARASINDA “DİVAR”: TEHRANIN HESABI

İran dövlət televiziyasının 3-cü kanalında danışan şəxs deyir ki, Azərbaycan səması da güvənli olmazsa, Qərbdən Şərqə gedən uçuşların qarşısında “divar” yaratmaq mümkündür. Burada söhbət göydə fiziki maneə qurmaqdan getmir. Uçuş yollarının dəyişməsi üçün ölkənin səmasını qorxulu göstərəcək ciddi bir gərginlik yaranmalıdır.

HARAYHABER | Xəbər–Analiz
Araşdırmaçı–Jurnalist: Mesut HARAY

Danışığın tam tərcüməsi

“… Avropa təyyarələri daha uzun uçuş yolları ilə getməyə məcburdurlar. Çünki Səudiyyə Ərəbistanı üzərindən keçə bilmirlər. Oradan Sudana yönəlsələr, Sudan da güvənli deyil; onlar Efiopiyaya gediblər. Somali üzərindən də keçə bilmirlər, çünki orada da güvən yoxdur. Buna görə başqa tərəfdən dolanıb uzun yol getməlidirlər. Rusiya da güvənli deyil.

Əslində, Azərbaycan səması da güvənli olmazsa, biz bu bölgədə, Qərbdən Şərqə gedən uçuşların qarşısında bir divar yarada bilərik. Rusiya özü də qarşıdurma içindədir və biz bu bölgədə hava uçuşlarını poza bilərik; bu pozuntu gündə 2 500 uçuşa çata bilər. Bu, hava daşımalarının xərcini bir neçə qat artıracaq. Təyyarə yanacağı da bahalaşıb və üstünə ağır xərclər gələcək.

İradə olsa, uçuşların qarşısında sədd qura bilərik. İran xalqı bu səbəbdən çətinlik çəkirsə, heç olmasa qarşı tərəfi İran xalqına yönələn bu hava basqısından əl çəkməyə məcbur edə bilərik. Bu gün hava mühasirəsinin qarşısında dayanmasaq, quru sərhədlərindən də mühasirə yarana bilər.”

İran mətbuatında bu çıxış dövlət televiziyasının 3-cü kanalında danışan bölgə məsələləri üzrə şərhçiyə aid edilir. Gündə 2.500 uçuşun pozula biləcəyi isə çıxış edənin sözüdür; bu sayın hansı hesablamaya söykəndiyi açıqlanmır.

“Divar” hansı yolla yarana bilər?

Uçuş yollarının qarşısına göydə fiziki divar çəkmək mümkün deyil. Təyyarələr ölkələrin səmasından o zaman yayınır ki, həmin yoldan uçmağın təhlükəli olduğuna dair ciddi əsas olsun. Ölkələr öz hava yollarını bağlaya, hava yolu şirkətləri də yaranmış təhlükəyə görə uçuşlarını başqa yola yönəldə bilər. Beynəlxalq Mülki Aviasiya Təşkilatının qaydalarında raket, pilotsuz uçan aparat və başqa hərbi vasitələrin sərnişin təyyarələrinə yarada biləcəyi təhlükələr nəzərə alınır.

Deməli, Tehran televiziyasında deyilən “divar” Azərbaycanın səmasını özbaşına bağlamaq deyil. Bunun üçün Azərbaycan üzərində uçuşları qorxulu göstərəcək ciddi bir gərginlik yaranmalıdır. Bu, quru döyüşü ola bilər, amma təkcə bununla məhdudlaşmır: raket və dron təhlükəsi, hərbi toqquşma, silahlı insident və ya hava yollarının bağlanmasına gətirən başqa hadisələr də təyyarələrin həmin səmanı dolanmasına yol aça bilər. Əsas şərt aviaşirkətlərin və aidiyyəti qurumların uçuşları təhlükəli saymasına yetəcək bir durumun ortaya çıxmasıdır.

Çıxışın gedişi bu baxımdan diqqət çəkir. Əvvəl Səudiyyə Ərəbistanı, Sudan, Somali və Rusiyanın üzərindən uçuşlarla bağlı çətinliklər sadalanır. Sonra Azərbaycan da bu sıraya qatılır: “Azərbaycan səması da güvənli olmazsa…” Ardınca isə həmin durumun Qərbdən Şərqə uçuşları pozmaq üçün istifadə edilə biləcəyi deyilir.

Bu sözlərin məğzi belədir: Azərbaycan üzərində təhlükəli durum yaranarsa, Qərblə Şərq arasındakı uçuş yolları pozula və bölgədə hava daşımalarına ağır zərbə dəyə bilər. Burada Azərbaycan səması ayrıca hərbi hədəf kimi göstərilmir; ölkə üzərində yarana biləcək gərginlik Tehran rejiminin hava uçuşlarına basqı vasitəsi kimi təqdim olunur.

Bu danışıq İranın Azərbaycanda müharibə yaratmaq barədə açıq etirafı deyil. Ancaq “Azərbaycan səması güvənli olmazsa” fikrinin ardınca “biz uçuşları poza bilərik” sözünün gəlməsi ciddi xəbərdarlıq doğurur. Beləliklə, Tehran rejimi bölgədəki gərginliyin artmasını və Azərbaycan üzərindən uçuşların riskə düşməsini öz qarşıdurmasında istifadə edə biləcəyi bir vasitə kimi göstərir.

Gündə 2 500 uçuş rəqəmi də yoxlanmamış iddiadır. Ancaq rəqəmin doğruluğundan asılı olmayaraq, çıxışın siyasi mesajı aydındır: Azərbaycanın üzərində yarana biləcək təhlükə Qərb–Şərq uçuşlarına mane olmaq fikrinə bağlanır. “Divar” öz-özünə yaranmır; onu yarada biləcək şey ölkə üzərindəki gərginliyin sərnişin təyyarələri üçün qorxulu duruma çevrilməsidir.