BAKÜ’DEN GELEN SÖZLER, TEBRİZ’DE AKAN KAN:

İlham Aliyev’in Diaspora Vurgusu Güney Azerbaycan’da Nasıl Okunmalı?

Azerbaycan Cumhurbaşkanı Sayın İlham Aliyev, Azerbaycanlıların önemli bir bölümünün ülke sınırları dışında yaşadığına dikkat çekerek, bu toplulukların güvenliği, hakları ve refahının Bakü için taşıdığı önemi vurgulamıştır. Aliyev’in açıklamalarında, tarihsel koşullar nedeniyle ana vatandan ayrı düşmüş Azerbaycanlıların dilini, kültürünü ve milli kimliğini korumasına destek verileceği yönündeki ifadeler öne çıkmaktadır.

Bu açıklama, yüzeyde bir diaspora hassasiyeti olarak okunabilir. Ancak Güney Azerbaycan bağlamında değerlendirildiğinde, çok daha derin ve tartışmalı bir anlam katmanına sahiptir.

Güney Azerbaycan Gerçeği: Sayı Var, Statü Yok

Bugün İran sınırları içinde yaşayan Güney Azerbaycan Türkleri, sayısal olarak Azerbaycan Cumhuriyeti nüfusunun çok üzerindedir. Buna rağmen, bu topluluk:

• Anadilde eğitim hakkından yoksun,
• Kültürel ve tarihsel kimliğini kamusal alanda yaşatmakta ciddi kısıtlamalarla karşı karşıya,
• Siyasal temsil ve kolektif haklar bakımından sistematik baskılara maruz kalmaktadır.

Sayın Aliyev’in “güvenlik, haklar ve refah” vurgusu, Güney Azerbaycanlılar açısından kaçınılmaz bir soruyu gündeme getirmektedir:
Bu hak ve güvenlik hassasiyeti, Güney Azerbaycan Türkleri için hangi somut mekanizmalarla karşılık bulacaktır?

Sembolik Sahiplenme mi, Etkin Diplomasi mi?

sAYIN Aliyev’in, “ana vatana bağlılık” ve “milli kimliğin korunması” yönündeki ifadeleri, Güney Azerbaycan’da uzun süredir devam eden kültürel asimilasyon, zorla Farslaştırma ve siyasi bastırma politikaları bağlamında önemlidir. Ancak bugüne kadar:

• Uluslararası platformlarda Güney Azerbaycan Türklerinin kolektif haklarına ilişkin güçlü ve sürekli bir diplomatik girişim görülmemiştir.
• İnsan hakları ihlallerine dair sistematik bir uluslararası dosyalama süreci yürütülmemiştir.

Bu durum, Bakü’nün söylemleri ile fiili dış politika pratikleri arasında belirgin bir mesafe olduğu yönündeki eleştirileri güçlendirmektedir.

Güney Azerbaycan’ın Beklentisi: Retorikten Çıkış

Güney Azerbaycan halkı için mesele yalnızca kültürel destek ya da sembolik sahiplenme değildir. Temel beklenti:

• Anadilde eğitim,
• Kültürel ve siyasal örgütlenme özgürlüğü,
• Keyfi tutuklamaların, kayıpların ve faili meçhul ölümlerin uluslararası gündeme taşınmasıdır.

Bu bağlamda, Sayın Aliyev’in açıklamaları potansiyel olarak önemli, ancak şimdilik sınırlı ve temkinli bir çerçeve sunmaktadır.

Sonuç olarak

Sayın İlham Aliyev’in diaspora vurgusu, Güney Azerbaycan açısından bir umut penceresi olduğu kadar, cevabı henüz verilmemiş bir soruyu da içinde barındırmaktadır:
Bakü, milyonlarca Güney Azerbaycan Türkü için yalnızca kültürel bir referans noktası mı kalacak, yoksa hak ve kimlik mücadelesinde etkin bir siyasi aktöre mi dönüşecektir?

Bu sorunun yanıtı, Güney Azerbaycan’da yalnızca söylemleri değil, somut adımları bekleyen bir halkın geleceğini doğrudan etkileyecektir.

Araştırmacı, Gazeteci: Mesut HARAY