Kremlin’in Güney Kafkasya’da Barış Sürecine Müdahalesi

Moskova’nın Barışa Direnci ve Güney Kafkasya’da Stratejik Konumunu Koruma Hamleleri

GİRİŞ: YENİ DÖNEME GEÇİŞTE KREMLİN’İN KAYGI VE TAVIRLARI

Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki barış görüşmeleri son aylarda nihai anlaşmaya her zamankinden daha fazla yaklaşmışken, Rusya Federasyonu bu sürece doğrudan ve dolaylı müdahalelerde bulunarak süreci kendi lehine çevirmeye çalışmaktadır. Kremlin’in Ermenistan üzerindeki geleneksel nüfuzu, son yıllarda Batı yanlısı sinyaller veren Erivan hükümeti ile sarsılmış ve bu durum Rusya’yı Güney Kafkasya’da köklü hamlelere itmiştir.

1. ERMENİSTAN ÜZERİNDEKİ POLİTİK BASKI: BARIŞI GECİKTİRME STRATEJİSİ

➤ Moskova’nın Resmî Diliyle Zamanlama Müdahalesi:

Moskova’nın üst düzey diplomatları (örneğin Sergey Lavrov) birkaç defa şu vurguyu yaptı:

“Bölgedeki gerçekler daha fazla zamana ihtiyaç duyuyor; aceleyle yapılacak bir barış kalıcı olmayacaktır.”
Bu söylem, Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan’ın “2024 sonuna kadar barış anlaşması imzalanabilir” açıklamasına karşıt bir pozisyon alındığını ortaya koymaktadır.

➤ Diplomatik Belgelerdeki Yansımalar:

KGAÖ (Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü) iç yazışmalarında Ermenistan’ın üyeliğini sorgulaması sonrası Moskova’nın Erivan’a uyarı niteliğindeki mesajlarında, barış sürecinin ancak Rusya gözetiminde sürdürülebileceği belirtilmiştir.
→ Kaynak: CSTO iç toplantı tutanakları, 2024 Eylül (sızdırılan belge)

2. ARTSAKH YAPISININ ERMENİSTAN’DA YENİDEN ÜRETİLMESİ

➤ “Yeni Karabağ Temsiliyeti” Girişimi:

Rusya yanlısı bazı çevrelerin Ermenistan içinde “Artsakh Mültecileri Ulusal Konseyi” adıyla yeni bir yapılanmayı desteklemesi, barışın ruhuna aykırıdır.
Bu yapılar, 2023’te Azerbaycan’ın Karabağ’da egemenliğini tesis etmesinden sonra Ermenistan’a yerleşen eski Karabağ yönetici kadroları tarafından şekillendirilmektedir.

→ Rusya Dışişleri’ne yakınlığıyla bilinen Valery Permyakov Enstitüsü bu gruplara maddi ve medya desteği sağlamaktadır.

3. GÜMRÜ’DEKİ 102. ÜSSE YÖNELİK ASKERİ HAREKETLİLİK

➤ Askeri Uçuş Gözlemleri:

2025 yılı başından itibaren Rus kargo uçakları ile Ermenistan’daki Gümrü Üssü’ne sevkiyatlarda ciddi bir artış gözlenmiştir.
→ FlightRadar24 verilerine göre sadece Mayıs 2025’te 14 askeri kargo uçuşu gerçekleşmiştir.

➤ Uydu Görüntüleri:

Bellingcat ve GeoConfirmed gibi açık kaynak analiz kuruluşları, üs çevresinde yeni radar sistemleri ve cephanelik yapılarının kurulduğunu belgeledi.

➤ Askerî ve Diplomatik Etkisi:

Bu hareketlilik, Azerbaycan için dolaylı bir baskı aracı işlevi görmektedir. Aynı zamanda Ermenistan’a “batıya fazla yaklaşma” mesajı verilmektedir.

4. ZENGEZUR KORİDORU ÜZERİNDE HAKİMİYET MÜCADELESİ

➤ Batılı Gözlemci Güçlere Karşı Çıkış:

ABD, AB ve hatta bazı tarafsız ülkelerin (İsviçre, Slovakya gibi) korydor güvenliği için özel gözlemci güç önerilerine Rusya kesin şekilde karşı çıkmaktadır.

➤ Moskova’nın Resmî Pozisyonu:

Maria Zakharova, 2025 Haziran ayında yaptığı açıklamada şunu vurgulamıştır:

“Zengezur’da üçlü anlaşma (2020 Moskova Mutabakatı) dışı hiçbir unsurun varlığı kabul edilemez.”

Bu açıklama, Azerbaycan ve Türkiye’nin Zengezur’da üçüncü tarafsız güvenlik şirketlerinin önerisini doğrudan hedef almıştır.

5. SONUÇ: MOSKOVA’NIN STRATEJİK KORKULARI VE BARIŞA FREN POLİTİKASI

Rusya’nın Güney Kafkasya’daki rolü, klasik bir “arabulucu” pozisyonundan çok “hakim oyuncu” konumuna dayalıdır. Batı ile ilişkileri gergin olan Kremlin, bu bölgeyi kaybetmenin, jeopolitik gücünde büyük bir gedik oluşturacağına inanmaktadır.

➤ Stratejik Endişeler:

• Ukrayna savaşında yaşadığı kayıplar sonrası etki alanlarını koruma çabası
• Ermenistan’ın Batı’ya açılmasıyla birlikte kaybettiği güvenlik ortaklığı
• Türkiye-Azerbaycan-Türkmenistan ekseninin Kafkaslar’da yükselişi